Mẹo trẩy kinh Mùa
đông năm ấy, Quỳnh có việc đi gặp người bà con đang sinh sống ở Thăng
Long. Đường về kinh thì xa, cuốc bộ phải mất cả tuần, mà Quỳnh vẻn vẹn
có một quan tiền giắt lưng. Mới ngày thứ ba túi đã hết nhẵn tiền, chiều
xuống, trời âm u, lại điểm mưa lâm thâm, gió bấc. Đến đầu làng kia,
bụng đói cồn cào, vừa may gặp một đứa bé mục đồng dắt trâu về xóm,
Quỳnh mừng rỡ hỏi thăm lối vào nhà ấp trưởng.
Ấp
trưởng làng này vừa giàu sụ, vừa nổi tiếng quỷ quyệt. Qua vài lời
chuyện trò với người lỡ độ đường, hắn đoán thầm khách không phải là
hạng tầm thường, bèn vồn vã mời nghỉ lại và sai giai nhân làm mâm cơm
thịnh soạn để thết đãi. Nhưng mấy ngày liền, khách cứ đi đi lại lại,
rồi đến bữa nằm dài đợi cơm rượu hỏi đến chức danh công vụ thì cứ ậm ậm
ờ ờ. Chủ nhà sốt ruột, sinh nghi nhân làm mâm cơm thịnh soạn để thết
đãi. Nhưng mấy ngày liền, khách cứ đi đi lại lại, rồi đến bữa nằm dài
đợi cơm rượu hỏi đến chức danh công vụ thì cứ ậm ậm ờ ờ. Chủ nhà sốt
ruột, sinh nghi. Như thường lệ, tối hôm ấy ăn xong một lúc, Quỳnh cáo
lui về phòng riêng giáp với phòng ngủ của chủ nhân. Được một chập,
Quỳnh tắt đèn lên giường nằm. Biết ở phòng bên có người vẫn thức rình
mò mọi hành vi của mình, lát sau Quỳnh vờ thức dậy rón rén thắp đèn,
sau đó cẩn thận lần dưới vạt áo, lấy ra một bọc nho nhỏ bên trong có ba
gói vuông, bản bằng nhau. Khách cầm bút long chấm chấm, mút mút đầu
ngòi, hí hoái viết vào từng gói như để đánh dấu cho khỏi nhầm lẫn (thực
ra chẳng viết gì cả), miệng lẩm nhẩm đọc, cố ý cho kẻ đang rình bên kia
khe vách vừa đủ lắng nghe: Độc dược của nhà chúa... Độc dược của bà
chính cung... Độc dược của thái tử. Làm như vậy, đoạn Quỳnh đem gói
chung thành một bọc như cũ, giắt vào lưng áo. Xong rồi tắt đèn, lên
giường nằm trở lại. Khi phòng bên này bắt đầu tiếng ngáy đều đều, thì
phòng bên vọng sang tiếng động khe khẽ. Tên ấp trưởng bí mật mở chốt
cửa ra ngoài, lẻn đến chuồng ngựa... Hộc tốc lao đi trong đêm.
Sáng
hôm sau, mới hửng sáng, quan quân từ đâu ập tới nhà ấp trưởng đông
nghịt, gươm giáo tua tủa vây kín mọi phía. Quỳnh mở mắt, chưa kịp búi
tóc đã bị trói nghiền lại, quẵng lên một chiếc xe có bốn ngựa kéo, trẩy
về kinh.
Trước
phủ chúa, Quỳnh bị điệu ra xét xử với nhân chứng và vật chứng rành
rành. Chúa đích thân tự tay mở tang vật. Té ra chẳng có gì ghê gớm!
Chiếc bọc được gói kỹ lưỡng trong mấy lần mo cau, phủ ngoài bằng một
vuông vải điều là chiếc bọc chứa ở bên trong mấy gói cơm khô nhỏ, Chúa
lấy mũi hài đá té nắm cơm về phía Quỳnh, hất hàm tỏ vẻ khinh miệt:
-
Ta tưởng thế nào... Tài giỏi như Trạng mà cũng ăn cả cái vứt đi này à?
-
Khải chúa.
-
Quỳnh đáp lại không chút ngần ngừ, nhà chúa thừa thãi mới gọi đó là của
vứt đi. Còn thần dân bên dưới đâu dám phung phí một hạt, họ gọi cơm gạo
là ngọc thực.
Nói
rồi, Quỳnh trân trọng nhặt lấy mấy hạt cơm khô bỏ vào mồm nhai rào rạo.
Chúa biết mình lở lời, đỏ bừng mặt, lại thêm một phen mắc lỡm, tức lộn
ruột. Không có cớ gì buộc tội Quỳnh, chúa truyền nọc tên ấp trưởng ra,
bắt lính đánh ba chục trượng vì tội nói láo và báo sai.
Trước
cảnh tượng ấy, Trạng chỉ biết mỉm cười. Mặc dầu đã được tha bổng, trước
khi bái biệt bề trên, Quỳnh vẫn không quên giễu chúa bằng những câu
khéo:
-
Xin chúa rộng lượng tha thứ cho ấp trưởng. Và cho thần được cảm ơn hắn
cùng quan quân triều đình.
